الفيض الكاشاني
499
راه روشن ترجمه كتاب المحجه البيضاء فى تهذيب الاحياء ( فارسى )
مردم با كلمات و نغمهها و حركتهاى نيك و شكل و قيافهء ساختگى فرا بخواند ، سپس مردم به او روى آورند ، و او را در برابر درمان بيماريهايشان فقط به خاطر ترحّم و بدون طمع مادّى تعظيم و تكريمى بيش از تعظيم شاهان كنند و از پدر مادر و خويشاوندان در نظر آنها محبوبتر شود . پس او را در مورد اموال و بدنهاى خود بر خويشتن ترجيح دهند و در برابر او چون چاكران و بندگان شوند و به خدمت او بپردازند و او را در مجالس بر خود مقدّم بدارند و او را بر شاهان حاكم سازند . در اين هنگام خلق فطرى او منتشر شود و نفس آرامش يابد و لذّت وصفناپذيرى را بچشد ، و به شهوتى از دنيا برسد كه هر شهوتى در برابرش ناچيز است ، در حالى كه ترك دنيا كرده بود . پس در بزرگترين لذّتهاى آن فرو افتد . در اين موقع شيطان فرصتى مىيابد و دست خود را به قلب او دراز مىكند و دلش را در هر چيزى به كار مىگيرد كه آن لذّت را بر او حفظ كند ، نشانهء منتشر شدن خوى فطرى و اعتماد نفس به شيطان اين است كه اگر اشتباه كند و در برابر مردم سخنش مردود شمرده شود به خشم آيد ، و هرگاه خشمى را كه در خود احساس مىكند نپسندد شيطان بسرعت در او اين توهّم را ايجاد مىكند كه اين غضب براى خداست ، چرا كه هرگاه اعتقاد مريدها نسبت به او نيك نباشد از راه خدا بريده شده و در غرور مىافتند . پس بسا كه اين عمل او را به بدگويى از كسى كه او را ردّ كرده است وادارد و به غيبت كردن ممنوع بيفتد پس از اين كه حلال را ترك كرده و گرفتار تكبّرى شود كه سرپيچى از قبول ( سخن ) حق و شكر بر آن است ، پس از اين كه از خطرهاى وحشتناك پرهيز مىكرد ؛ همچنين هرگاه بخندد يا در گفتن بعضى از كار سست شود نفس وى از اين كه مردم از آن آگاه شوند و مقبوليّت او ( در نزد مردم ) از بين برود ، بىتابى مىكند و به دنبال آن استغفار كند و آه سرد برآورد و بسا كه بر اعمال و اذكار خود به خاطر مردم و شيطان بيفزايد و شيطان اين توهّم را در او ايجاد كند كه علت افزايش اعمال و اذكارت اين است كه اعتقاد مردم در راه خدا سست نشود و به سبب اين كه تو اذكار و اعمال را ترك كنى